FEPK.12.01 Bezpieczeństwo dostaw wody – dotacje do 95% dla JST i operatorów infrastruktury wodociągowej

Bezpieczeństwo dostaw wody coraz częściej staje się jednym z najważniejszych wyzwań dla samorządów. Zmiany klimatu, susze, awarie sieci, rosnące koszty energii, ryzyko skażenia wody, a także zagrożenia cybernetyczne powodują, że infrastruktura wodociągowa musi być nie tylko sprawna, ale również odporna na sytuacje kryzysowe.

W odpowiedzi na te potrzeby w ramach programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027 zaplanowano nabór Bezpieczeństwo dostaw wody / FEPK (12.01). To konkurs dotacyjny dla podmiotów odpowiedzialnych za zaopatrzenie mieszkańców w wodę na terenie województwa podkarpackiego.

Celem naboru jest wsparcie inwestycji w infrastrukturę wodociągową, poprawa bezpieczeństwa dostaw wody, ograniczenie strat wody oraz zwiększenie odporności systemów wodociągowych na awarie i sytuacje kryzysowe. Maksymalny poziom dofinansowania może wynieść aż 95% kosztów kwalifikowalnych, a maksymalna kwota dotacji przy projekcie o wartości kwalifikowalnej 10 mln zł może wynieść 9,5 mln zł.

Kiedy planowany jest nabór?

Zgodnie z informacjami ujętymi w opisie naboru i harmonogramie programu regionalnego, nabór dla działania FEPK.12.01 Bezpieczeństwo dostaw wody jest planowany na początek 2027 r.

Wstępnie wskazane terminy to:

• ogłoszenie konkursu: 1 stycznia 2027 r.,

• start składania wniosków: 1 stycznia 2027 r.,

• koniec przyjmowania wniosków: 1 lutego 2027 r.

Jednocześnie warto pamiętać, że dokładne daty dzienne, godziny składania wniosków oraz pełna dokumentacja konkursowa powinny zostać potwierdzone po publikacji ogłoszenia i regulaminu wyboru projektów. Dlatego przygotowania do naboru warto rozpocząć wcześniej, ale przed złożeniem wniosku należy jeszcze zweryfikować finalne zasady konkursu.

Dla kogo jest FEPK.12.01?

Nabór jest skierowany przede wszystkim do podmiotów odpowiedzialnych za realizację zadań publicznych w zakresie zaopatrzenia mieszkańców w wodę.

O dofinansowanie będą mogły ubiegać się:

• jednostki samorządu terytorialnego,

• związki, porozumienia i stowarzyszenia JST,

• podmioty świadczące usługi publiczne w ramach zadań własnych JST,

• operatorzy infrastruktury wodociągowej działający w ramach obowiązków publicznych JST, jeżeli zostaną dopuszczeni regulaminem naboru.

Istotną zasadą jest to, że jeden podmiot uprawniony do ubiegania się o wsparcie może uczestniczyć wyłącznie w jednym projekcie w danym naborze – jako samodzielny wnioskodawca, lider albo partner. To oznacza, że już na etapie przygotowań trzeba dobrze przemyśleć strukturę projektu i ewentualny model współpracy pomiędzy podmiotami.

Na jakie inwestycje można otrzymać dofinansowanie?

Wsparcie będzie dotyczyć projektów związanych z infrastrukturą wodociągową oraz bezpieczeństwem dostaw wody. Zakres możliwych inwestycji jest szeroki i obejmuje zarówno klasyczne roboty budowlane oraz modernizacyjne, jak i systemy monitoringu, zarządzania oraz zabezpieczeń.

Dofinansowanie może objąć m.in.:

• budowę nowych ujęć wody pitnej,

• budowę dodatkowych zbiorników wody pitnej,

• budowę, przebudowę lub doposażenie stacji uzdatniania wody,

• budowę lub modernizację sieci wodociągowych,

• modernizację rurociągów w celu ograniczenia strat wody,

• budowę lub modernizację przepompowni,

• tworzenie połączeń pierścieniowych zwiększających niezawodność systemu,

• monitoring ujęć wody, stacji uzdatniania, zbiorników, przepompowni i elementów sieci,

• techniczne zabezpieczenie ujęć wody, w tym ogrodzenia, monitoring wizyjny, kontrolę dostępu i systemy sygnalizacji,

• systemy informatyczne do zarządzania i sterowania systemami wodociągowymi,

• rozwiązania zwiększające cyberbezpieczeństwo infrastruktury wodociągowej,

• systemy monitoringu jakości wody i wczesnego ostrzegania,

• zawory zwrotne i strefowe oraz rozwiązania umożliwiające sektorowanie sieci,

• awaryjne źródła wody,

• alternatywne źródła zasilania, w tym agregaty prądotwórcze, instalacje OZE i magazyny energii, jeżeli są bezpośrednio powiązane z funkcjonowaniem infrastruktury wodociągowej objętej projektem.

Kluczowe jest to, aby projekt nie był wyłącznie listą zakupów lub robót budowlanych. Powinien jasno pokazywać, w jaki sposób zaplanowane działania zwiększą bezpieczeństwo dostaw wody, ograniczą straty, poprawią jakość wody albo zwiększą odporność systemu na sytuacje kryzysowe.

Zasada hierarchii wodnej – co oznacza w praktyce?

W dokumentacji wskazano, że projekt powinien być zaplanowany zgodnie z zasadą hierarchii wodnej. W praktyce oznacza to, że priorytetem powinny być działania oszczędnościowe i ograniczające straty wody.

Dopiero w dalszej kolejności powinny pojawiać się inwestycje zwiększające podaż wody, np. nowe ujęcia czy dodatkowe zbiorniki.

Dlatego dobrze przygotowany projekt powinien odpowiedzieć na pytania:

• gdzie w systemie występują największe straty wody?

• czy istnieją dane z ostatnich 3 lat potwierdzające skalę problemu?

• czy planowana modernizacja sieci rzeczywiście ograniczy wycieki?

• czy projekt poprawi ciągłość dostaw wody?

• czy inwestycja odpowiada na konkretne ryzyka, np. suszę, awarie, przerwy w zasilaniu albo skażenie wody?

Takie podejście będzie szczególnie ważne przy ocenie jakościowej projektu.

Najważniejsze warunki udziału

Jednym z kluczowych warunków jest zgodność gospodarki ściekowej na obszarze objętym projektem. Projekty z zakresu systemów zaopatrzenia w wodę mogą być realizowane wyłącznie wtedy, gdy na danym obszarze zapewniony jest sposób zagospodarowania ścieków zgodny z przepisami krajowymi i unijnymi.

Oznacza to, że budynki powinny być podłączone do kanalizacji sanitarnej albo posiadać zgodne z wymaganiami zbiorniki lub inne urządzenia do odprowadzania ścieków. Dopuszczalne może być również osiągnięcie wymaganej zgodności w wyniku zakończenia projektów już realizowanych.

Drugim istotnym warunkiem jest spełnienie kryteriów efektywności dotyczących poboru, uzdatniania i dostarczania wody. W zależności od zakresu projektu konieczne może być wykazanie m.in.:

• poziomu zużycia energii na potrzeby poboru i uzdatniania wody,

• ograniczenia strat wody,

• wskaźnika wycieków ILI,

• poprawy efektywności energetycznej systemu,

• redukcji poziomu wycieków w modernizowanej części systemu.

W praktyce oznacza to, że przygotowanie wniosku powinno rozpocząć się od zebrania danych technicznych i eksploatacyjnych. Sam kosztorys i opis inwestycji mogą nie wystarczyć do dobrej oceny projektu.

Kryteria wyboru – za co będzie można uzyskać punkty?

O pozycji projektu na liście rankingowej będą decydowały kryteria jakościowe. Najważniejsze z nich to:

• ograniczenie strat wody – maksymalnie 30 pkt,

• poprawa jakości dostarczanej wody – maksymalnie 10 pkt,

• zwiększenie bezpieczeństwa infrastruktury wodociągowej i zapewnienie ciągłości dostaw wody – maksymalnie 35 pkt,

• zaplanowany wkład własny wnioskodawcy – maksymalnie 15 pkt,

• przeciwdziałanie skutkom suszy – maksymalnie 10 pkt.

Najwięcej punktów można uzyskać za zwiększenie bezpieczeństwa infrastruktury wodociągowej oraz zapewnienie ciągłości dostaw wody. W tym obszarze znaczenie mogą mieć m.in. techniczne zabezpieczenia ujęć, alternatywne źródła zasilania, systemy informatyczne do zarządzania siecią, monitoring oraz ochrona przed skażeniem wody.

W przypadku ograniczenia strat wody szczególnie istotna jest modernizacja co najmniej 300 metrów bieżących sieci wodociągowej oraz wykazanie danych o stratach wody za trzy ostatnie lata. Dla kryterium poprawy jakości wody ważne będą wyniki badań potwierdzające przekroczenia norm jakości w latach 2021–2026.

To pokazuje, że projekt powinien być oparty na danych, a nie wyłącznie na ogólnym opisie potrzeb inwestycyjnych.

Ile można otrzymać?

Parametry finansowe naboru są bardzo korzystne:

• maksymalny poziom dofinansowania: do 95% wydatków kwalifikowalnych,

• minimalny wkład własny: 5%,

• minimalna wartość wydatków kwalifikowalnych projektu: 500 000 zł,

• maksymalna wartość wydatków kwalifikowalnych projektu: 10 000 000 zł,

• maksymalna kwota dofinansowania przy projekcie o wartości kwalifikowalnej 10 mln zł: 9 500 000 zł,

• wsparcie ma formę dotacji.

W dokumentach programowych wskazano alokację naboru w wysokości 28 315 790 EUR, w tym 26 900 000 EUR środków UE. W harmonogramie naborów dla programu regionalnego wskazano natomiast planowany budżet naboru w wysokości 113 881 150 zł.

Jak przygotować się do naboru?

Z uwagi na techniczny charakter konkursu, przygotowania warto rozpocząć z wyprzedzeniem. Największym wyzwaniem może być zebranie danych i dokumentów potwierdzających efekty planowanej inwestycji.

Przed rozpoczęciem prac nad wnioskiem warto przygotować:

• dane o stratach wody z ostatnich 3 lat,

• wyniki badań jakości wody z lat 2021–2026,

• dane o zużyciu energii w kWh/m³ dostarczonej wody,

• bilans wodny i wyliczenie wskaźnika ILI,

• kategorię zagrożenia suszą dla gmin objętych projektem,

• inwentaryzację sposobu odprowadzania ścieków na obszarze projektu,

• analizę zagrożeń i ryzyk dla systemu wodociągowego,

• dokumentację techniczną, kosztorysy i przedmiary,

• pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, jeżeli są wymagane,

• pozwolenia wodnoprawne,

• decyzje środowiskowe,

• wypisy z miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego albo inne dokumenty planistyczne,

• dokumenty potwierdzające zabezpieczenie wkładu własnego,

• prognozę kosztów i przychodów eksploatacyjnych na okres trwałości projektu,

• oświadczenia wymagane przez regulamin naboru.

Szczególnie ważna będzie analiza zagrożeń i ryzyk. Jeżeli projekt zakłada np. zakup agregatu, systemu monitoringu czy zabezpieczenie ujęcia, warto jasno wykazać, na jakie ryzyko odpowiada dany wydatek i w jaki sposób ogranicza możliwość przerwania dostaw wody.

Jakie projekty mogą mieć największe szanse?

Największy potencjał punktowy będą miały projekty, które łączą kilka celów jednocześnie. Przykładowo: modernizacja sieci wodociągowej ograniczająca straty wody, połączona z monitoringiem, sektorowaniem sieci, zabezpieczeniem ujęć oraz awaryjnym zasilaniem, może lepiej odpowiadać na kryteria konkursu niż pojedyncza inwestycja o wąskim zakresie.

Warto rozważyć projekty, które:

• ograniczają realnie zidentyfikowane straty wody,

• poprawiają jakość wody na podstawie wyników badań,

• zabezpieczają najważniejsze elementy systemu,

• zwiększają ciągłość dostaw wody,

• odpowiadają na ryzyko suszy,

• poprawiają efektywność energetyczną,

• są dobrze udokumentowane technicznie i finansowo.

Dobrze przygotowany projekt powinien pokazywać nie tylko „co zostanie zakupione lub wybudowane”, ale przede wszystkim „jaki problem zostanie rozwiązany” i „jak zmieni się bezpieczeństwo dostaw wody po zakończeniu inwestycji”.

Podsumowanie

Nabór Bezpieczeństwo dostaw wody / FEPK (12.01) to ważna szansa dla samorządów i podmiotów realizujących usługi publiczne w zakresie infrastruktury wodociągowej w województwie podkarpackim.

Program pozwala uzyskać dotację do 95% kosztów kwalifikowalnych na inwestycje, które poprawią niezawodność i odporność systemów wodociągowych. Wsparcie może objąć zarówno modernizację sieci, ujęć, stacji uzdatniania i zbiorników, jak również monitoring, zabezpieczenia techniczne, systemy zarządzania, cyberbezpieczeństwo oraz awaryjne źródła zasilania.

Najważniejsze będzie jednak właściwe przygotowanie projektu: zebranie danych technicznych, udokumentowanie strat wody, jakości wody i ryzyk, a także powiązanie planowanych wydatków z kryteriami oceny. Im lepiej projekt pokaże realny wpływ na bezpieczeństwo dostaw wody, tym większe szanse na wysoką punktację.